NGHẸT BÓNG ỐNG THÔNG Foley: Phải làm thế nào?

KHÔNG XẢ ĐƯỢC BÓNG ỐNG THÔNG Foley: Phải làm thế nào?

TS.BS. Nguyễn Đạo Thuấn

   Tình trạng không rút được ống thông Foley do nghẹt hoặc không xả được bóng chèn thường do tắc nghẽn kênh bơm bóng hoặc lỗi cơ chế van một chiều.[1]

Nguyên nhân thường gặp [1, 2, 3, 4].
1. Kết tinh khoáng chất (Encrustation): Cặn muối khoáng từ nước tiểu hoặc từ việc dùng dung dịch nước muối sinh lý để bơm bóng thay vì nước cất vô trùng, gây đóng cặn bít tắc lòng ống (thường gặp, bơm vào và hút ra đều không được).
2. Lỗi van một chiều: Bộ phận van tại cổng bơm bóng bị kẹt, không cho phép kim tiêm mở luồng thông để hút dịch ra (thường gặp, bơm vào được nhưng hút ra không được).
3. Tắc cơ học: Kênh dẫn khí/nước bị gập, xoắn hoặc chèn ép do áp lực từ mô xung quanh.
4. Máu cục hoặc dịch tiết: Tạp chất lọt vào lòng ống tạo thành màng bám gây tắc nghẽn.

Cách xử trí theo y văn thực chứng và kinh nghiệm lâm sàng
Theo các phác đồ và tổng kết từ y văn [Hollingsworth et al., 2004], cũng như kinh nghiệm trong suốt thời gian thực hành lâm sàng, quy trình xử lý được thực hiện theo các bước từ ít xâm lấn đến xâm lấn như sau: [1]
1. Hút xả bóng bằng ống tiêm: Dùng ống tiêm nhẹ nhàng hút liên tục xem áp lực âm có giải phóng được van hay không (thành công khoảng 23% trường hợp). [1, 2]
2. Cắt bỏ phần van cổng bơm: Dùng kéo cắt bỏ phần đuôi van phía ngoài cơ thể để xả trực tiếp áp lực nước/khí (thành công khoảng 31%). [1, 2]
3. Luồn dây dẫn mảnh (Guidewire/Stylet): Đưa đầu cứng của guidewire nhỏ (loại trơn láng) luồn qua cổng bơm bóng để phá vỡ nút cặn bám bên trong kênh (thành công khoảng 15%). [1, 2]
4. Bơm chất hỗ trợ (ít thực hiện trên lâm sàng): Theo một số nghiên cứu thực chứng gần đây đăng trên Cureus, việc bơm một lượng nhỏ dầu khoáng (mineral oil) vào kênh bơm có thể giúp làm xẹp bóng an toàn mà không cần can thiệp phẫu thuật. [1]
5. Chọc hút/làm xẹp bóng xâm lấn (Extraluminal puncture): Dùng kim chọc thủng bóng dưới hướng dẫn của siêu âm qua đường trên xương mu ở nam giới, hoặc ngả niệu đạo ở nữ giới (khoảng 31% trường hợp khó cần đến biện pháp này). [1, 2, 3]

Những tình huống không nên thực hiện
1. Bơm to làm nổ bóng khi bàng quang đang căng (nước tiểu hay máu cục). Tình huống này có nguy cơ làm vỡ bàng quang.
2. Chọc dò trên xương mu bằng kim lớn để làm vỡ bóng trên người bệnh đang dùng thuốc kháng đông hoặc thuốc chống ngưng tập tiểu cầu, vì có thể gây chảy máu khó cầm.

Biện pháp phòng ngừa
1. Kiểm tra tình trạng hoạt động của bóng và van của ống thông trước lúc đặt: Đây là bước bắt buộc nhằm tránh lỗi van một chiều.

2. Dùng đúng dung dịch: Chỉ sử dụng nước cất vô trùng, theo đúng thể tích khuyến cáo để bơm bóng, tránh tuyệt đối dung dịch muối sinh lý.
3. Thay ống thông định kỳ: Tuân thủ lịch thay ống thông niệu đạo để ngăn ngừa tình trạng cặn bám quá mức.
4. Cố định ống thông đúng cách: Dùng băng dính y tế cố định ống thông vào đùi hoặc bụng bên của người bệnh để tránh lực kéo giật gây gập ống. [1, 2, 3, 4]

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hollingsworth, M., Quiroz, F., & Guralnick, M. L. (2004). The management of retained Foley catheters. The Canadian Journal of Urology, 11(1), 2163-2166.
2. Reddy, V., & Thompson, A. (2026). Successfully Deflating a Stubborn Foley Catheter Balloon With Mineral Oil. Cureus, 18(4), e107794.
3. Parental home removal of urethral catheters after urological surgery – a prospective benchmarking study. (2019). Journal of Pediatric Urology, 15(3), 241-246.
4. Utlu, A., Guclu Utlu, S., Aksakalli, T., Cinislioglu, A. E., Demirdogen, S. O., & Karabulut, I. (2023). Management of Non-Deflating Foley Catheter Balloons in Emergency and Urology Clinics: A 5-Year Retrospective Study. Grand Journal of Urology, 3(3), 80-84.